Cukrzyca

Cukrzyca to wg WHO grupa chorób metabolicznych, które charakteryzują się podwyższonym poziomem glukozy w osoczu. Hyperglikemia jest wynikiem upośledzenia wydzielania insuliny lub jej zaburzonego działania. Przewlekła hiperglikemia powoduje uszkodzenie i upośledzenie czynności ważnych dla życia narządów,  między innymi: serca, naczyń, nerwów oczu i nerek

Cukrzyca typu I – choroba jest wynikiem niedoboru insuliny wskutek zniszczenia produkujących ją komórek wysp beta trzustki . Może być samoistna lub wywołana procesem immunologicznym, który prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego , a w jego przebiegu do zniszczenia komórek. Mechanizmem spustowym bywa często infekcja, stres lub spadek odporności czy aktywności fizycznej. Zapoczątkowany wcześniej utajony proces ujawnia się wówczas w postaci pełnoobjawowej cukrzycy. Cukrzyca typu I jest wskazaniem do insulinoterapii.

Cukrzyca typu II – występuje coraz częściej , szczególnie w krajach rozwiniętych i można powiedzieć, że jest wyrazem dobrobytu . Najczęściej występuje u pacjentów z wieloletnią nadwagą, mało aktywnych fizycznie, spożywających wysokokaloryczne posiłki. Istotne są też predyspozycje rodzinne, nawyki żywieniowe, sposób spędzania wolnego czasu etc. Otyłość , szczególnie brzuszna prowadzi do oporności na insulinę , a co za tym idzie do hyperinsulinemii (nadprodukcji insuliny w odpowiedzi na zapotrzebowanie).

U chorych na cukrzycę od samego początku wzrasta podatność na infekcje zarówno bakteryjne jak i grzybicze . Zakażenia rozwijają się szybciej niż u osób zdrowych i może je poprzedzać wzrost poziomu glukozy. Z czasem trwania choroby , w zależności od stopnia kontroli cukrzycy po latach kilku lub kilkunastu rozwijają się powikłania przewlekłe:

Mikroangiopatyczne (dotyczą drobnych naczyń):

• uszkodzenie narządu wzroku – konieczne jest regularne badanie dna oka
• uszkodzenie nerek – prowadzi do ich niewydolności i nadciśnienia , konieczne są częste badania kontrolne moczu ( wzrost stężenia albuminy wydalanej z moczem ). Konieczne jest  wczesne leczenie infekcji i nadciśnienia tętniczego.
• neuropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerwów obwodowych prowadzące do zaburzeń czucia a co za tym idzie licznych urazów i zakażeń, a nawet „bezbólowego” zawału mięśnia sercowego. Neuropatia może występować też pod postacią bolesnych kurczy mięśni, drżeń, osłabienia siły mięśniowej, zmian skórnych, zalegania moczu w pęcherzu moczowym, zaburzeń potliwości i seksualnych.

Uszkodzenie nerwów prowadzi do zaburzenia czucia bólu, dotyku , temperatury i zaników mięśniowych, będących wynikiem miażdżycy. Upośledzenie ukrwienia sprzyja owrzodzeniu i nasila  skłonność do przedłużających się infekcji . Aby zapobiec rozwinięciu się stopy cukrzycowej należy przede wszystkim dążyć do optymalnych poziomów glikemii, nosić wygodne , bobrze dopasowane obuwie i leczyć nawet najmniejsze otarcia i infekcje skóry, unikać chodzenia bez skarpet. Codziennie myć i dokładnie osuszać stopy. Wystąpienie  tego powikłania wymaga opieki diabetologa i angiologia. Często konieczne jest włączenie insuliny jeśli nie była wcześniej stosowana. Należy unikać alkoholu, pokarmów tłustych i słonych.

 
Makroangiopatyczne ( związane z przyspieszonym rozwojem miażdżycy w tętnicach ) to choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, udar mózgu, niedokrwienie kończyn dolnych.

Cukrzyca może wystepować jako:

1. Cukrzyca w wieku dziecięcym - to najczęściej cukrzyca typu I- autoimmunologiczny proces niszczenia wysp beta trzustki prowadzi do stałego spadku wydzielania insuliny. Prawdopodobna jest etiologia wirusowa, rolę w inicjowaniu procesu zapalnego przypisuje się też białkom pokarmowym m. in. białkom mleka krowiego i zbóż.
2. Cukrzyca w ciąży – między 24 a 28 tygodniem ciąży wykonuje się test doustnego obciążenia 50 g glukozy. Glukozę podaje się niezależnie od spożytego posiłku (pacjentka nie musi być na czczo), a glikemię należy oznaczyć po godzinie. Wartość prawidłowa nie przekracza 140 mg/dl glukozy we krwi żylnej. Cukrzyca ciężarnych jest wskazaniem do insulinoterapii.
3. Cukrzyca dorosłych  - to przeważnie cukrzyca typu II, występuje  najczęściej u osób z nadwagą , z dużym obwodem talii, mało aktywnych fizycznie, często obciążonych rodzinnie. Oporność tkanek na insulinę jest tutaj kompensowana jej zwiększonym wydzielaniem (hyperinsulinizm) i prowadzi do wyczerpania rezerw trzustki. Skutkiem tych zaburzeń jest nieskuteczność doustnych leków przeciwcukrzycowych i konieczność włączenia do terapii insuliny.

Warto wiedzieć że objawami które mogą świadczyc o początkach cukrzycy są:

1. oddawanie dużych ilości moczu,
2. nasilone pragnienie,
3. senność i postępujące osłabienie
4. spadek wagi.

Osoby chorujace na cukrzycę powinny znać ważne pojecia związane z ta chorobą:

Hypoglikemia – to poziom glukozy poniżej normy często z towarzyszącymi objawami ze strony układu nerwowego : niepokojem , drgawkami , wzmożoną potliwością.

Przy wystąpieniu niepokojących objawów takich jak pobudzenie, niepokój, zaburzenia orientacji, zlewne poty, drżenia należy zmierzyć poziom cukru. W przypadku hipoglikemii lub w sytuacji braku możliwości skorzystania z glukometru należy wypić słodki płyn np. Colę (słodzoną cukrem, nie aspartamem) i szukać towarzystwa innych osób.

Hemoglobina glikowana HbA1c – Glukoza łączy się z wolnymi grupami aminowymi białek (glikacja) . W cukrzycy temu procesowi ulegają wszystkie białka , a ich stężenie wskazuje średni poziom glukozy we krwi . Glikacji podlega także hemoglobina, a jej stężenie określa glikemię w okresie około trzech miesięcy przed jej oznaczeniem. Przykładowo:

Hemoglobina glikowana – 6 %    średnia glikemia - 136 mg/dl

Hemoglobina glikowana – 7 %    średnia glikemia - 170 mg/dl

Hemoglobina glikowana – 8 %    średnia glikemia - 205 mg/dl

O dobrym wyrównaniu cukrzycy można mówić gdy wartości hemoglobiny glikowanej są niższe od 6,1%. (według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego). O wyrównaniu czyli prawidłowej kontroli cukrzycy świadczy poziom hemoglobiny glikowanej większy lub równy 6,1% oraz poziom glikemii na czczo (krew żylna) do 110 mg/dl. W badaniu glukometrem natomiast glikemia na czczo 70– 90mg/GL , po posiłku 70-135 mg/dl.

Nie należy przerywać leczenia bez porozumienia z lekarzem.

Wysiłek fizyczny osób chorych na cukrzyce powinien być odpowiednio kontrolowany również w zaleznoćci od typu cukrzycy:

W cukrzycy typu I

Zagrożenie hipoglikemią jest największe w ciągu dwóch godzin po wstrzyknięciu szybkodziałającego analogu lub trzy do czterech godzin popadaniu ludzkiej insuliny krótkodziałającej. Zatem aby uniknąć hipoglikemii należy kontrolować poziom glukozy przed , w trakcie i po wysiłku oraz przyjąć dodatkowa porcje węglowodanów przed planowanym wysiłkiem, co godzinę w trakcie jego trwania oraz po zakończeniu. Należy unikać podawania insuliny w okolice ciała aktywne podczas ćwiczeń i nie ćwiczyć w okresie szczytu działania insuliny. Istotne jest też zmniejszenie dawki insuliny przed zaplanowaną aktywnością fizyczną o około 40% w zależności od zaplanowanego obciążenia i wyjściowego poziomu glukozy.

Prawidłowa kontrola glikemii umożliwia choremu na cukrzycę nawet uprawianie sportu.

W cukrzycy typu II

Aktywność fizyczna podjęta wystarczająco wcześnie zapobiega chorobie. Tutaj systematyczny wysiłek fizyczny jest niezwykle istotny, można powiedzieć, że jest podstawą leczenia. Prowadzi do obniżenia masy ciała i spadku insulinooporności. Ryzyko hipoglikemii u osób leczonych dietą i doustnymi lekami obniżającymi poziom glukozy jest nieduże. W miarę możliwości należy ćwiczyć codziennie przez przynajmniej pół godziny, a obciążenie dostosować do możliwości pacjenta.

Wysiłek fizyczny o znacznym natężeniu może prowadzić do hiperglikemii i retencji ciał ketonowych. Zatem jeśli u pacjenta  z cukrzycą typu I poziom glukozy przekroczy 250 mg/dl, a u pacjenta z cukrzycą typu II 300mg/dl należy przy użyciu paska testowego oznaczyć poziom acetonu w moczu i w przypadku jego obecności przerwać ćwiczenia.

Dziecko z cukrzycą powinno uczęszczać do szkoły jeżeli nie ma przeciwwskazań wynikających ze strony innych chorób lub ciężkich powikłań narządowych cukrzycy.

W oparciu o „ Choroby Wewnętrzne” pod redakcją prof. Dr hab. Andrzeja Szczeklika

Lek. medycyny

Specjalista chorób wewnetrznych

Ewa Gluza